- Historia Unii Europejskiej »
- Droga Polski do Unii Europejskiej »
- Instytucji Unii Europejskiej »
- Traktaty akcesyjne »
- Symbole Unii Europejskiej »
Czym jest Unia Europejska?
Unia Europejska, European Union, UE, związek 15 państw europejskich, utworzony na mocy traktatu z Maastricht przez państwa-członków Wspólnot Europejskich (Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej), czyli Belgię, Danię, Francję, Grecję, Hiszpanię, Holandię, Irlandię, Luksemburg, Niemcy, Portugalię, Włochy i Wielką Brytanię (1 stycznia 1995 członkami UE zostały: Austria, Finlandia i Szwecja).
Celem UE jest stworzenie unii gospodarczej, monetarnej i politycznej oraz wprowadzenie wspólnego obywatelstwa (nie zastępującego obywatelstwa państw-członków). Najważniejszymi organami UE są: Rada Europejska, Rada UE (dawniej Rada Ministrów), Komisja Europejska (dawniej Komisja Wspólnot), Parlament Europejski, Trybunał Sprawiedliwości, Trybunał Rewidentów i Księgowych.
30 III 1998 w Brukseli zapoczątkowano oficjalnie proces poszerzania Unii Europejskiej o 11 państw stowarzyszonych z Europy Środkowej, Wschodniej i Południowej. Polska należy do czołówki krajów objętych tą procedurą, która przewiduje m.in. przegląd systemu prawnego pod kątem jego zgodności z prawodawstwem Unii. Planuje się, że w latach 2001-2003 nastąpi ratyfikacja przystąpienia Polski do zjednoczonej Europy. 30 VI 1998 szefowie 15 krajów Unii Europejskiej zainaugurowali działalność Europejskiego Banku Centralnego, który od 1 stycznia 1999 zarządza europejską walutą - euro. Dyrektorem banku został W. Duinsberg.
Początki powojennej integracji
W maju 1948 r. na kongresie w Hadze, zwołanym z inicjatywy polityków i intelektualistów z różnych krajów naszego kontynentu, przyjęto deklarację wzywającą państwa europejskie do podjęcia działań na rzecz integracji. Rok później, 5 maja 1949 r., powstała Rada Europy (The Council of Europe) - pierwsza międzynarodowa europejska organizacja współpracy. Została ona założona przez dziewięć państw: Francję, Wielką Brytanię, Włochy, Luksemburg, Belgię, Holandię, Szwecję, Finlandię i Norwegię. Celem działania Rady stał się rozwój demokracji, ochrona praw człowieka oraz krzewienie kulturowej tożsamości Europejczyków.
Ku wspólnotom europejskim
9 maja 1950 r. Robert Schuman - ówczesny francuski minister spraw zagranicznych - przedstawił plan zacieśniania stosunków gospodarczych między krajami Europy. Został on zrealizowany 18 kwietnia 1951 r., kiedy to Francja, Belgia, Holandia, Luksemburg, Niemcy i Włochy podpisały w Paryżu traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali - EWWiS (ECSC - European Coal and Steel Community). Na mocy umowy paryskiej sektory wydobycia węgla i produkcji stali z krajów-sygnatariuszy zostały poddane międzynarodowej kontroli. Do życia powołano ponadnarodowe instytucje: Wysoką Władzę, Radę Ministrów, Zgromadzenie Parlamentarne, Trybunał Sprawiedliwości oraz Radę Ekonomiczno-Społeczną. W latach kolejnych bez większych sukcesów próbowano rozszerzyć współpracę w dziedzinie militarnej i politycznej.
Ojcowie zjednoczonej Europy
Konrad Adenauer - pierwszy kanclerz Niemiec po wojnie, współtwórca idei zjednoczonej Europy.
Jacques Lucien Delors - przewodniczący Komisji Europejskiej w latach 1985-95. Wzmocnił jej rolę i był jednym z twórców ścisłej integracji Europy.
Helmut Kohl - kanclerz Niemiec w latach 1982-98, jest uważany za ojca zjednoczenia Niemiec w 1991 r.
Robert Schuman - współtwórca idei powowłania Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. Minister spraw zagranicznych Francji w latach 1948-52.
Winston Churchill - premier Wielkiej Brytanii w czasie II wojny światowej. Sugerował powołąnie Stanów Zjednoczonych Europy.
Alcide de Gasperi - premier Włoch w latach 1945-53, współautor i realizator koncepcji integracji europejskiej, współinicjator utworzenia w 1949 r. Rady Europy i Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali.
Francois Mitterrand - prezydent Francji w latach 198 -95, zwolennik ścisłej integracji europejskiej.
Paul Henri Spaak - premier Belgii, przewodniczący Zgromadzenia EWWiS, Sekretarz Generalny NATO, współtwórca Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali.
Etiene Davignon - belgijski polityk i finansista, członek zarządów wielu międzynarodowych koncernów, odegrał ważną rolę w umocnieniu pozycji Komisji Europejskiej.
Charles de Gaulle - prezydent Francji w latach 1959-69, francuski bohater narodowy, zwolennik Europy ojczyzn i ograniczania roli Stanów Zjednoczonych na kontynencie.
Jean Monnet - jeden z "Ojców Założycieli" zjednoczonej Europy, współautor koncepcji powołania Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, pierwszy przewodniczący jej organu wykonawczego - Wysokiej Władzy.
Historia Unii Europejskiej
19.09.1946 - Winston Churchill zgłasza w Zurychu propozycję utworzenia Stanów Zjednoczonych Europy.
05.06.1947 - Wprowadzenie planu Marshalla - amerykańskiego planu pomocy gospodarczej dla odbudowania Europy (z powodu odrzucenia Planu przez ZSRR i państwa Europy Środkowo-Wschodniej pomoc jest kierowana do krajów Europy Zachodniej).
16.04.1948 - Ogłoszenie przez premiera Francji Rene Plevena tzw. Planu Plevena - propozycji włączenia RFN do europejskich struktur obronnych. Plan ten stanowił podstawę Europejskiej Wspólnoty Obronnej, odrzuconej w cztery lata później przez francuskie Zgromadzenie Narodowe.
18.04.1951 - Podpisanie w Paryżu traktatu o powołaniu Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali - oddania produkcji węgla i stali pod wspólną władzę. Wśród sygnatariuszy zawartego na 50 lat traktatu znalazły się Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Niemcy i Włochy.
23.10.1954 - Utworzenie Unii Zachodnioeuropejskiej. Po niepowodzeniu idei Europejskiej Wspólnoty Obronnej, do istniejącej od 1948 roku Unii Zachodniej (Francja, Wielka Brytania, Belgia, Holandia i Luksemburg) włączono RFN i Włochy, tworząc UZE. W latach dziewięćdziesiątych do organizacji przystąpiły Hiszpania, Portugalia i Grecja. Celem UZE miała być współpraca rządów państw członkowskich w dziedzinie bezpieczeństwa. W pierwszych latach swego istnienia UZE odegrała istotną rolę w integracji RFN z NATO.
01-03.06.1955 - Konferencja ministrów spraw zagranicznych państw EWWiS w Messynie; powołanie Komitetu ekspertów pod kierownictwem belgijskiego ministra spraw zagranicznych Paula-Henri Spaaka. Zadaniem komitetu jest opracowanie poszerzenia integracji gospodarczej państw EWWiS (dotyczącej rynku węgla i stali) o nowe płaszczyzny, w tym pokojowe wykorzystanie energii atomowej.
25.03.1957 - Podpisanie Traktatów Rzymskich , ustanawiających EWG i Euratom. Celem EWG jest utworzenie wspólnego rynku europejskiego, a celem Euroatomu zapewnienie kontroli i współpracy w zakresie pokojowego wykorzystania energii atomowej. Pierwszym przewodniczącym Komisji EWG zostaje Walter Hallstein, a Euratomu - Louis Armand.
03.05.1960 - Wejście w życie konwencji sztokholmskiej o utworzeniu Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu - EFTA . W skład EFTA wchodzą: Austria, Dania, Norwegia, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja i Wielka Brytania.
14.01.1963 - Sprzeciw de Gaulle'a wobec przystąpienia Wielkiej Brytanii do EWG "ze względu na różnice ekonomiczne i polityczne". Anglia postrzegana jest przez de Gaulle'a jako koń trojański Amerykanów.
22.01.1963 - Podpisanie Układu Elizejskiego - układu o pojednaniu i współpracy między Francją a RFN
01.07.1967 - Połączenie organów trzech wspólnot: EWG, Euratomu i EWWiS. Przewodniczącym Komisji zostaje Jean Rey.
01.07.1968 - Powstanie unii celnej - zniesienie ceł wewnętrznych i ograniczeń ilościowych w handlu między poszczególnymi państwami Szóstki; wprowadzenie wspólnej taryfy zewnętrznej.
21.03.1972 - Wprowadzenie "węża walutowego"; margines wzajemnych wahań kursów walut członków WE ustalono maksymalnie na +/- 2,5 proc.
22.07.1972 - Podpisanie w Brukseli przez przedstawicieli EFTA i EWG porozumienia o utworzeniu do 1985 roku strefy wolnego handlu między państwami należącymi do obydwu organizacji.
01.01.1973 - Poszerzenie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej o Danię, Irlandię i Wielką Brytanię .
10-11.03.1975 - Pierwsze spotkanie Rady Europejskiej - szefów państw i rządów EWG.
13.03.1979 - Wprowadzenie Europejskiego Systemu Walutowego (z mocą wsteczną od 1 stycznia 1979 roku); wchodzą do niego waluty ośmiu państw EWG (poza Wielką Brytanią); powstaje Europejska Jednostka Walutowa (ECU).
07-10.06.1979 - Pierwsze powszechne i bezpośrednie wybory do Parlamentu Europejskiego.
01.01.1981 - Poszerzenie Wspólnot o Grecję.
01.02.1985 - Jedyny przypadek opuszczenia organizacji - Grenlandia występuje z EWG.
01.01.1986 - Poszerzenie Wspólnot o Hiszpanię i Portugalię.
17-28.02.1986 - Podpisanie Jednolitego Aktu Europejskiego. Próby reformy instytucjonalnej, poszerzenia kompetencji Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, rozwinięcia współpracy w ramach polityki zagranicznej.
11-12.02.1988 - Przyjęcie Raportu Delorsa - zapowiedź reformy Wspólnej Polityki Rolnej, funduszy strukturalnych EWG; plan trzyetapowego dochodzenia do Unii Gospodarczej i Walutowej.
03.10.1990 - Zjednoczenie Niemiec.
16.12.1991 - Podpisanie przez państwa byłego bloku wschodniego: Polskę, Czechosłowację i Węgry układów stowarzyszeniowych ze Wspólnotami Europejskimi.
07.02.1992 - Podpisanie w Maastricht Traktatu o Unii Europejskiej . Traktat określił ramy i harmonogram dochodzenia do Unii Gospodarczej i Walutowej, rozszerzono zakres wspólnej polityki o edukację, ochronę zdrowia, kulturę, sieci transeuropejskie i ochronę konsumenta. Państwa członkowskie UE zobowiązały się do prowadzenia Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa. Wzmocniono prerogatywy Parlamentu Europejskiego poprzez wprowadzenie procedury współdecydowania. Wprowadzono obywatelstwo Unii.
01.01.1995 - Poszerzenie Unii Europejskiej o kraje EFTA, nie będące dotychczas członkami Unii: o Austrię, Finlandię i Szwecję. W przeprowadzonym wcześniej referendum Norwegowie opowiedzieli się przeciw integracji.
12.06.1995 - Podpisanie w Paryżu układu o utworzeniu Organizacji Europejskiej Współpracy Gospodarczej (w 1960 roku - zostaje przekształcona w OECD). W skład organizacji wchodzi 16 państw (Austria, Belgia, Dania, Holandia, Francja, Grecja, Irlandia, Islandia, Luksemburg, Norwegia, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Turcja, Wielka Brytania, Włochy).
04.04.1949 - Podpisanie w Waszyngtonie układu o utworzeniu Paktu Północnoatlantyckiego (NATO) . W skład NATO wchodzi 12 państw: Belgia, Dania, Francja, Holandia, Kanada, Luksemburg, Norwegia, Portugalia, USA, Wielka Brytania, Włochy.
05.05.1949 - Powstanie w Strasburgu Rady Europy . Jej celem ma być: "urzeczywistnienie jedności (...) w celu ochrony i wspierania ideałów i zasad, stanowiących wspólne dziedzictwo oraz sprzyjanie postępowi gospodarczemu i społecznemu". Członkami założycielami Rady Europy jest 10 państw (Belgia, Dania, Francja, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Norwegia, Szwecja, W. Brytania i Włochy). W latach następnych przystąpiły również: Grecja, Turcja, Islandia, RFN, Austria, Cypr, Szwajcaria, Malta, Portugalia, Hiszpania, Lichtenstein, San Marino, Finlandia, Węgry, Polska, Bułgaria, Czechy, Słowacja, Litwa, Estonia, Rumunia i Słowenia, Andora, Albania, Łotwa, Macedonia, Mołdawia, Rosja, Ukraina i Chorwacja.
07.09.1949 - Powstanie Republiki Federalnej Niemiec.
09.05.1950 - Przedstawienie przez francuskiego ministra spraw zagranicznych Roberta Schumana propozycji oddania pod wspólną kontrolę francuskiej i niemieckiej produkcji węgla i stali - surowców kluczowych dla powojennego przemysłu. Miało to - wedle Schumana przyczynić się do rozwoju gospodarczego państw zniszczonych w czasie II wojny światowej i uniemożliwić wykorzystanie przemysłu ciężkiego do wyścigu zbrojeń.
24.10.1950 - Podpisanie układów stowarzyszeniowych z państwami byłego ZSRR: Estonią, Łotwą i Litwą.
15-16.12.1995 - Zastąpienie na szczycie w Madrycie dotychczasowej nazwy wspólnego pieniądza ECU - European Curency Unit (Europejska Jednostka Monetarna) nazwą euro.
16.07.1997 - Ogłoszenie przez przewodniczącego Komisji Jacquesa Santera programu "Agenda 2000" - Unia silniejsza i rozszerzona". Agenda określa strategię umocnienia Unii Europejskiej, wzrostu konkurencyjności i zatrudnienia, reformy Wspólnej Polityki Rolnej, modernizacji kluczowych polityk sektorowych oraz rozszerzenia UE aż po granice z Ukrainą, Białorusią i Mołdawią.
02.10.1997 - Podpisanie Traktatu Amsterdamskiego . Sposób głosowania w Radzie, liczbę komisarzy i parlamentarzystów uzależniono od poszerzenia Unii Europejskiej. Wzmocniono kontrolę polityczną Parlamentu Europejskiego nad Komisją. Wzrosła rola Trybunału Sprawiedliwości. W dziedzinie Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa wyposażono Unię w nowy instrument działania - wspólne strategie, określające cele w polityce zagranicznej i bezpieczeństwa. Do traktatu włączono również przyjęty w Maastricht protokół socjalny.
31.03.1998 - Rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych z Grupą 5+1 (Polska, Czechy, Słowenia, Węgry, Estonia i Cypr).
01.01.1999 - Wprowadzenie wspólnej waluty euro . Do trzeciego etapu Unii Gospodarczej i Walutowej przystępuje jedenaście spośród piętnastu państw Unii Europejskiej: Francja, Niemcy, Włochy, Belgia, Holandia, Luksemburg, Irlandia, Hiszpania, Portugalia, Finlandia i Austria. Poza strefą euro znalazły się: Wielka Brytania, Szwecja, Dania i Grecja.
01.05.1999 - Wejście w życie Traktatu Amsterdamskiego.
10-11.12.1999 - Zebrani w Helsinkach szefowie państw i rządów zapowiadają podjęcie negocjacji akcesyjnych z Rumunią, Słowacją, Litwą, Łotwą, Bułgarią, Maltą i Turcją. Na szczycie obecna była również polska delegacja z premierem Jerzym Buzkiem i ministrem spraw zagranicznych Bronisławem Geremkiem.
14.02.2000 - Otwarcie konferencji międzyrządowej, która miała uzgodnić kolejną reformę unijnych instytucji i mechanizmów decyzyjnych i zapisać je w postaci kolejnej nowelizacji traktatu na grudniowym szczycie w Nicei (Traktat Nicejski).
07.12.2000-11.12.2000 - Obradujący w Nicei przez cztery dni szefowie państw Unii Europejskiej osiągnęli porozumienie w sprawie reformy instytucji UE. Przywódcy Piętnastki uznali, że "od daty wejścia w życie Traktatu z Nicei Unia będzie w stanie powitać nowe państwa, gdy tylko wykażą zdolność do sprostania obowiązkom, wynikającym z członkostwa". Zatwierdzono reformę Rady Ministrów (powiększonej w przyszłości o 12 panstw), Parlamentu Europejskiego i Komisji. Proklamowana została Karta Praw Podstawowych - zbiór praw człowieka i swobód obywatelskich.
15.06.2001 - 16.06.2001 - Przywódcy 15 państw UE zebrani na szczycie w Goeteborgu zobowiązali się, że "kandydaci, którzy będą gotowi", będą mogli zakończyć negocjacje członkowskie przed końcem 2002 roku i przystąpić do Unii w 2004 roku. Poza tym szczyt Unii Europejskiej zalecił przeprowadzenie reformy systemów emerytalnych i ochrony zdrowia w ramach coraz bardziej potrzebnej Piętnastce strategii przeciwdziałania ujemnym skutkom starzenia się unijnych społeczeństw. Przywódcy Piętnastki wezwali też do dalszej liberalizacji handlu międzynarodowego w ramch Światowej Organizacji Handlu (WTO) i do większego zaangażowania przemysłu w badania naukowe.
14.12.2001 - 15.12.2001 - Szczyt Unii Europejskiej w Laeken pod Brukselą zamieścił w dokumencie końcowym listę 10 krajów kandydujących do UE, w tym Polskę, które mają szansę na członkostwo w 2004 roku.Pozostałe wymienione państwa to: Cypr, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Słowacja, Słowenia i Węgry. Do zapisu wprowadzono dodatkowy warunek, że prócz tempa negocjacji liczy się również dalszy postęp w reformach.Zgromadzeni w Laeken pod Brukselą przywódcy państw i rządów Unii Europejskiej przyjęli również, jako część dokumentu końcowego szczytu, proponowaną przez Belgię "Deklarację z Laeken". Jest ona poświęcona przyszłości Europy i reformie instytucji unijnych w związku z planowanym rozszerzeniem Unii. W dokumencie nie wskazano osoby, która miałaby przewodniczyć specjalnej konwencji mającej zająć się reformą instytucjonalną Unii Europejskiej.
28.02.2002 - Delegaci rządów i parlamentów 15 państw Unii Europejskiej i 13 krajów kandydujących oraz instytucji UE zapoczątkowali prace "Konwentu Europejskiego" w sprawie nowej reformy Unii. Przewodniczącym konwentu jest Valery Giscard d Estaing. 105-osobowy konwent ma zaproponować sposoby "pogłębienia integracji". Konwent ma obradować około roku, spotykając się co miesiąc w Brukseli. Jego propozycje posłużą następnie jako punkt wyjścia do uzgodnienia nowej reformy Unii przedstawicielom rządów państw członkowskich, którzy podejmą ostateczne decyzje w tej sprawie na forum tzw. konferencji międzyrządowej.
15.03.2002 - 16.03.2002 - Szczyt Unii Europejskiej w Barcelonie postanowił, żeby od początku 2004 roku wszystkie firmy w Unii miały wolny wybór dostawców energii elektrycznej i gazu. Przywódcy UE uzgodnili też, że nastąpi oddzielenie firm zarządzających siecią przesyłową od dostawców energii, ale wobec oporu Francji nie zdecydowali się jeszcze zapewnić wolnego wyboru dostawcy gospodarstwom domowym. Poprawę dostępu do taniego kredytu ma zapewnić pełna integracja rynków papierów wartościowych i "kapitału ryzyka" do końca 2003 roku i wszelkich usług finansowych do końca 2005 roku. Szczyt przyjął też całą listę nowych zaleceń w dziedzinie zatrudnienia, edukacji i nauki, które mają pomóc gospodarce unijnej w odzyskaniu wigoru i w zwalczeniu bezrobocia. Wzbogaciły one strategię z Lizbony na przykład o zobowiązanie, że ilekroć państwa członkowskie będą obniżać podatki, zaczną od redukcji obciążeń podatkowych dla najniżej zarabiających. Szczyt opublikował też utrzymaną w stanowczym tonie deklarację o Bliskim Wschodzie.
21.06.2002 - 22.06.2002 - Szczyt Unii Europejskiej w Sewilli, potwierdził zamiar Piętnastki poszerzenia jej w 2004 roku o 10 krajów, w tym o Polskę. Szczyt nie sprecyzował jednak miesiąca, w którym to nastąpi. Nową decyzją, dotyczącą poszerzenia było wyznaczenie na "pierwsze dni listopada" terminu podjęcia przez Unię decyzji o "wszystkich brakujących elementach" oferty finansowej dla kandydatów, w tym o dopłatach bezpośrednich dla rolników, ale kanclerz Niemiec Gerhard Schroeder natychmiast podważył to zobowiązanie. Z myślą o poszerzeniu szczyt wydał także bezprecedensową deklarację, która potwierdza opublikowane równocześnie oświadczenie rządu irlandzkiego, że Traktat z Nicei "nie stanowi zagrożenia dla tradycyjnej polityki neutralności wojskowej Irlandii". Ma to przekonać Irlandczyków, żeby zaaprobowali traktat w ponownym referendum. W ubiegłorocznym odrzucili go, co zagroziło zwłoką w poszerzeniu Unii. Poza poszerzeniem rzywódcy UE rozmawiali o wspólnej polityki imigracyjnej i azylowej. Ustalono, że jej częścią będzie "zintegrowane zarządzanie granicami zewnętrznymi Unii", a więc w przyszłości także i granicą wschodnią Polski, przejściami granicznymi w portach i lotniskach międzynarodowych. Nie było zgody na "wspólną straż graniczną", ale zapowiedziano "wspólne operacje na granicach", stworzenie sieci łącznikowych oficerów imigracyjnych, modelu wspólnej oceny ryzyka, zrębów wspólnego programu szkoleń, ujednolicanie przepisów i raport o dzieleniu się państw członkowskich kosztami w tej dziedzinie. Nie wykluczono też podjęcia bliżej nie sprecyzowanych "środków", jeżeli kraje trzecie nie zechcą wsółpracować z Unią w powstrzymaniu nielegalnej migracji, ale pod naciskiem Francji szczyt powstrzymał się od groźby "sankcji". Przywódcy nie rozwiali natomiast niejasności, jaka towarzyszy negocjacjom między UE a Moskwą w sprawie warunków tranzytu między Kaliningradem a właściwą Rosją po wejściu Polski i Litwy do Unii.
13.12.2002-14.12.2002 - Na szczycie UE w Kopenhadze 10 państw kandydujących zakończyło negocjacje. Szczyt w Kopenhadze umożliwił więc rozszerzenie Unii Europejskiej o Polskę, Węgry, Republikę Czeską, Słowację, Słowenię, Litwę, Łotwę, Estonię, Maltę i Cypr. Ich faktyczne wejście do Unii dokona się 1 maja 2004 r.
16.04.2003 - U stóp Akropolu w Atenach pełnomocnicy 15 państw członkowskich Unii Europejskiej i 10 krajów do niej przystępujących, w tym Polski, podpisali w środę Traktat Akcesyjny, który stanowi prawną podstawę członkostwa Polski w UE.
Droga Polski do Unii Europejskiej
Kalendarium nawiązania kontaktów RP z UE Wrzesień 1988 r. nawiązanie Stosunków dyplomatycznych między Unią Europejską a Polską.
Wrzesień 1989 r. podpisano umowę o handlu i współpracy - niepreferencyjna umowa, zawierająca klauzulę najwyższego uprzywilejowania dla obu stron, oraz przewidująca stopniowe znoszenie ograniczeń ilościowych stosowanych przez Wspólnotę w stosunku do importu towarów pochodzących z Polski, aż do ich wyeliminowania w 1994 r.
Polski wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej
5 kwietnia 1994 r. Polska złożyła wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej.
18 kwietnia 1995 r. Rada Europejska podjęła decyzję o zastosowaniu procedury traktatowej i zwróciła się do Komisji o wydanie Opinii.
Odpowiadając na postulat Rady Europejskiej z Madrytu z grudnia 1995 r. w sprawie przedstawienia Opinii w możliwie najszybszym terminie po zakończeniu Konferencji Międzyrządowej, która rozpoczęła się w marcu 1996 r. a zakończyła w czerwcu 1997 r., Komisja przedstawiła Opinię o Polsce
Treść Opinii (Avis) Komisji Europejskiej nt. Polski
opis dotychczasowych stosunków między Polską a Unią, ze szczególnym odniesieniem do postanowień Układu Europejskiego
analiza sytuacji co do warunków politycznych, określonych przez Radę Europejską (demokracja, rządy prawa, prawa człowieka, ochrona mniejszości narodowych)
ocena sytuacji w Polsce oraz perspektyw rozwoju w aspekcie warunków gospodarczych, określonych przez Radę Europejską (gospodarka rynkowa, zdolność do sprostania rosnącej konkurencji)
ustosunkowanie się do kwestii, czy Polska jest w stanie przyjąć na siebie obowiązki członka Unii, tzn. wdrożyć dorobek prawny (acquis communautaire) zawarty w traktatach, ustawodawstwie wtórnym i polityce Unii
ogólna ocenę sytuacji i perspektyw Polski w stosunku do warunków członkostwa w Unii oraz zalecenia dotyczące negocjacji przedprzystąpieniowych.
Podczas oceniania Polski w aspekcie kryteriów gospodarczych oraz możliwości wdrożenia dorobku prawnego Unii, Komisja dokonała wstępnej oceny postępu w różnych dziedzinach, jakiego można się spodziewać w okresie poprzedzającym przystąpienie Polski do Unii, z uwzględnieniem faktu, iż sam dorobek prawny Unii będzie się stale zmieniał. W tym celu, niniejsza Opinia obejmuje okres najbliższych pięciu lat, niezależnie od rzeczywistej daty przystąpienia.
Zaproszenie do akcesji
Na posiedzeniu Rady Europejskiej w Luksemburgu w grudniu 1997 r. Polska zastała zaliczona do grona sześciu państw, z którymi Rada zaleciła rozpocząć konferencje międzyrządowe w sprawie członkostwa. 30 i 31 marca 1998 r. w Brukseli rozpoczęty został proces akcesji i cykl sześciu Konferencji Międzyrządowych z kandydatami, których uznano za najlepiej przygotowanych do członkostwa.
Układ Europejski
Podpisany 16 grudnia 1991 r., a wszedł w życie 1 lutego 1994 r. Jest umową międzynarodowa regulującą stosunki handlowe Polski ze Wspólnotami Europejskimi.
Kopenhaskie kryteria członkostwa
W 1993 r. Rada Europejska w Kopenhadze postanowiła, iż Państwa stowarzyszone Europy Środkowej i Wschodniej, które wyrażą taką wolę, zostaną członkami Unii. Państwa te przystąpią do Unii, gdy tylko będą w stanie wypełniać obowiązki wynikające z członkostwa, poprzez spełnienie odpowiednich warunków politycznych i gospodarczych.
Członkostwo w Unii wymaga - kryteria kopenhaskie
siągnięcia przez państwo kandydujące stabilnościw dziedzinie instytucji gwarantujących demokrację, praworządność, respektowanie praw człowieka oraz poszanowanie i ochronę praw mniejszości
istnienia sprawnej gospodarki rynkowej oraz możliwości sprostania presji konkurencji i sił rynkowych funkcjonujących wewnątrz Unii
zdolności do wywiązania się z zobowiązań wynikających z członkostwa, szczególnie zaś realizacji celów unii politycznej, gospodarczej i monetarnej
Partnerstwo dla Członkostwa(AP - Accession Partnership)
W grudniu 1997 r. podczas szczytu luksemburskiego Rada Europejska postanowiła, że Partnerstwo dla Członkostwa będzie zasadniczym elementem wzmocnionej strategii przedczłonkowskiej, gromadzącej w jednolitych ramach wszelkie formy pomocy dla państw kandydujących. Decyzja dotycząca niniejszego Partnerstwa dla Członkostwa została podjęta przez Komisję Europejską po konsultacji z Polską, na podstawie zasad, priorytetów, celów pośrednich oraz warunków określonych przez Radę
Cele Partnerstwa dla Członkostwa
Zadaniem Partnerstwa dla Członkostwa jest ujęcie w jednolite ramy tych dziedzin priorytetowych, wymagających dalszych dostosowań, które zostały wskazane w Opinii. Z tymi priorytetami są związane dostępne środki finansowe, które mają ułatwić państwom kandydującym ich realizację, oraz warunki, jakie będą musiały być spełnione przy tego rodzaju wsparciu.
Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa jako instrument realizacji Partnerstwa dla Członkostwa
Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej - NPPC, przyjęty przez stronę polską (od 1998 r. aktualizowany corocznie w maju)
Struktury wdrożeniowe Partnerstwa dla Członkostwa
Polski rząd tworzy struktury wdrożeniowe, zapewniające harmonijną spójność wszystkich form wsparcia finansowego pochodzącego z Unii Europejskiej i środków krajowych Negocjacje Rzeczpospolitej Polskiej z krajami Unii Europejskiej
Instytucje Unii Europejskiej
Rada Europejska
Powstanie Rady Europejskiej wynikało z międzyrządowych postanowień zawartych w Paryżu 10 grudnia 1974 r. z inicjatywy premiera Francji Giscarde'a d'Estaigna oraz kanclerza Niemiec Helmuta Shmidta. Po raz pierwszy Rada Europejska została wymieniona w Jednolitym Akcie Europejskim z 1986 r. Ogólne cele działania organu zostały uwzględnione w Traktacie z Maastricht.
Zasady działania
Działanie Rady Europejskiej polega na regularnych (co najmniej dwa razy w roku; najczęściej trzy razy) spotkaniach szefów rządów państw członkowskich (w przypadku Francji i Finlandii głów państwa) oraz przewodniczącego Komisji Europejskiej, ministra spraw zagranicznych i jednego członka Komisji. Wszelkie decyzje podejmowane są drogą konsensusu. Poprzez swój międzynarodowy charakter Rada Europejska jest forum uzgodnień na najwyższym szczeblu. Pełni ważną funkcję w wyrażaniu woli poszczególnych państw członkowskich Wspólnoty Europejskiej.
Zadania
Art. D Traktatu z Maastricht stanowi, iż "Rada Europejska dostarcza Unii niezbędnych dla jej rozwoju impulsów i ustala ogólne cele polityczne tego rozwoju". W konsekwencji do zadań Rady Europejskiej należy określanie politycznych wytycznych dla rozwoju Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, stworzenie linii kierunkowych w polityce społecznej i kwestiach gospodarczych, zajmowanie oficjalnego stanowiska w sytuacjach kryzysowych (np. w przypadku rozpadu ZSRR czy ataku terrorystycznego na WTC). Rada Europejska spełnia również funkcję instancji apelacyjnej, czyli sądu polubownego stosowanego w przypadku narodowego weta w procedurze ścisłej współpracy lub przy rozstrzygnięciach większościowych w zakresie Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa. Podejmuje też ostateczną decyzję o rozszerzeniu Unii.
Miejsce w strukturze
Rada Europejska pozostaje poza kontrolą Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Po każdym szczycie przewodniczący Rady składa sprawozdanie Parlamentowi Europejskiemu, a raz w roku przedkłada raport na temat postępów w integracji.
Rada Unii Europejskiej
Początki Rady Unii Europejskiej sięgają 8 kwietnia 1965 r., kiedy to powołano do życia wspólny organ naczelny zwany Radą Ministrów. Obecna nazwa została nadana Traktatem z Maastricht, który wszedł w życie 8 listopada 1993 r.
Zasady działania
Rada Unii Europejskiej to organ plenarny, w skład którego wchodzą ministrowie poszczególnych resortów reprezentujący wszystkie państwa członkowskie. W obradach uczestniczy ten minister, którego resort odpowiada w danym kraju za omawiane na forum zagadnienia. Rada Unii Europejskiej może występować jako Rada Generalna (jej członkami są ministrowie spraw zagranicznych) lub Rada Specjalistyczna (jej członkami są ministrowie innych resortów, np. rolnictwa, przemysłu, zdrowia, ochrony środowiska itd.). Sprawami najważniejszymi zajmuje się Rada Generalna, ona przygotowuje posiedzenia Rady Europejskiej. Zebrania Rady Generalnej odbywają się raz w miesiącu, Rady Specjalistycznej - dwa-cztery razy do roku. Miejscem ministerialnych spotkań jest Bruksela lub Luksemburg. Pracami Rady Unii Europejskiej kieruje minister spraw zagranicznych kraju sprawującego przewodnictwo. Zmiana przewodnictwa odbywa się na zasadzie rotacji i trwa pół roku. Od stycznia do czerwca 2000 r. przewodnictwo sprawowała Portugalia, od lipca do grudnia 2000 r. - Francja, dalej: Szwecja, Belgia, Hiszpania, Dania i Grecja.
Zadania
Rada Unii Europejskiej jest najwyższym organem decyzyjnym UE reprezentującym interesy poszczególnych państw narodowych. Kompetencje Rady określa ramowo art. 145 Traktatu Rzymskiego. Instytucja ta jest upoważniona do wydawania wszelkich rodzajów aktów prawnych. Ustawowe obowiązki wykonuje wspólnie z Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim. Przy ich współudziale Rada Unii Europejskiej zawiera umowy międzynarodowe. Bierze również aktywny udział w procedurze uchwalania budżetu.
Organy pomocnicze
Prace Rady koordynuje Sekretariat Rady Unii Europejskiej. Zapewnia on jej prawidłowe funkcjonowanie. Na czele Sekretariatu stoi Sekretarz Generalny, a w strukturach tego organu zatrudnionych jest ponad 2000 pracowników. W skład drugiej instytucji pomocniczej - Komitetu Stałych Przedstawicieli Rządów Państw Członkowskich (COREPER) - wchodzą ambasadorowie akredytowani w Brukseli. Spotykają się oni co tydzień. Przygotowują zebrania ministerialne, nadzorują też pracę 250 komitetów i grup roboczych, których zadaniem jest analizowanie propozycji Komisji Europejskiej.
Miejsce w strukturze
Rada Unii Europejskiej mianuje członków innych organów i instytucji wspólnotowych, m.in. Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i Trybunału Rewidentów Księgowych. Rada współpracuje z Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim. Rada Unii Europejskiej może podejmować uchwały tylko na wniosek Komisji Europejskiej.
Komisja Europejska
Komisja Europejska reprezentuje interesy Unii Europejskiej, a nie państw członkowskich. Składa się z 20 Komisarzy (Przewodniczący, i dwóch zastępców), którzy są wybierani ze względu na gwarancję niezależności. Kadencja Komisji wynosi 5 lat. Komisarze są powoływani w 6 miesięcy po wyborach do Parlamentu Europejskiego. W skład KE musi wchodzić przynajmniej jeden przedstawiciel każdego państwa członkowskiego.
Główne zadania Komisji to inicjatywa ustawodawcza, wdrażanie polityk Wspólnotowych, egzekwowanie prawa wspólnotowego (Strażnik Traktatów), oraz negocjowanie umów międzynarodowych. Decyzje podejmowane są przez kolegium komisarzy. KE ponosi odpowiedzialność zbiorową. Nie można usunąć jednego komisarza. Votum nieufności musi być wysunięty wobec całej Komisji. Siedzibą Komisji jest Bruksela, część służb administracyjnych znajduje się w Luksemburgu.
Parlament Europejski
Pierwsze powszechne wybory do Parlamentu Europejskiego odbyły się w dniach 7-10 lipca 1979 r. Wcześniej członkowie tego organu byli desygnowani przez izby parlamentarne poszczególnych państw. Pozycję Parlamentu potwierdzono m.in. w Jednolitym Akcie Europejskim, Traktacie z Maastricht oraz Traktacie Amsterdamskim. Parlament Europejski wyraża obecnie wolę ok. 370 mln Europejczyków. Jego sesje plenarne odbywają się w Strasbourgu we Francji, sesje nadzwyczajne i obrady komisji - w Brukseli. Sekretariat Generalny ulokowano zaś w Luksemburgu.
Zasady działania
Od 1 stycznia 1995 r. w Parlamencie Europejskim zasiada 626 deputowanych. Liczba mandatów przypadających na poszczególne kraje członkowskie jest proporcjonalna do ich potencjału ludnościowego, ale system preferuje mniejsze państwa. Deputowani zasiadają w Parlamencie wg przynależności do danej frakcji politycznej, nie zaś narodu. Uchwały podejmowane są większością głosów, w przypadku spraw ważnych (np. budżet, votum nieufności wobec Komisji Europejskiej) kwalifikowaną większością 2/3 głosów. Wymagane quorum wynosi 1/3 składu. Kadencja Parlamentu Europejskiego trwa 5 lat. Przewodniczącego i wiceprzewodniczących wybiera się na okres 2,5 roku. Nie ma żadnych przeszkód w łączeniu mandatu deputowanego z mandatem poselskim w swoim kraju. Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej w parlamentarnych ławach zasiądzie 50 deputowanych z naszego kraju.
Zadania
Parlament Europejski pełni funkcję opiniodawczo-doradczą i kontrolną. Parlament nie ma jednoznacznej kompetencji prawodawczej. Zarówno Rada Unii Europejskiej tworząca normy prawne, jak i Komisja Europejska posiadająca prawo inicjatywy ustawodawczej są zobligowane do zasięgania opinii Parlamentu. Parlament Europejski kontroluje funkcjonowanie Komisji Europejskiej poprzez mechanizmy pytań, interpelacji ustnych i pisemnych, coroczną dyskusję nad raportem generalnym składanym przez Komisję oraz analizę projektu budżetu. Deputowani mają prawo wyrazić votum nieufności wobec komisarzy. Udzielają też Komisji absolutorium z wykonania budżetu; nie powoduje to jednak skutków prawnych. W przypadku stwierdzenia uchybień w realizacji prawa wspólnotowego Parlament może powołać Komisję dochodzeniową, zwaną również śledczą. W ramach Parlamentu działa też Komisja ds. Petycji, która bada zasadność skarg kierowanych do Parlamentu przez osoby fizyczne i prawne. Pełni też funkcję kreacyjną - powołuje Rzecznika Praw Obywatelskich, który przyjmuje skargi na działanie instytucji wspólnotowych (z wyjątkiem Trybunału Sprawiedliwości).
Trybunał Europejski
Europejski Trybunał Sprawiedliwości został utworzony na mocy traktatu paryskiego o EWWiS z 1951 r. W skład Trybunału od 1 stycznia 1995 r. wchodzi 15 sędziów (reprezentowane są w wszystkie kraje nie wynika to jednak z przepisów prawnych, lecz z praktyki) oraz 9 adwokatów (w literaturze polskiej możemy spotkać również określenie rzeczników) generalnych.
Zasady działania
Nominacje sędziowskie pozostają w gestii rządów państw członkowskich. Art. 167 Traktatu o WE określa warunki jakie powinien spełniać kandydat na stanowisko sędziego ETS są to m.in.: uprawnienia wymagane do pełnienia najwyższych funkcji sędziowskich we własnym kraju oraz fakt bycia powszechnie uznanym ekspertem w dziedzinie prawa wspólnotowego. Kadencja trwa 6 lat, a co 3 lata następuje zmiana części składu sędziowskiego. ETS obraduje w ramach 4 izb w składzie 3 i 5 sędziów (sędziowie mogą wchodzić w skład więcej niż jednej izby).
Wśród organów WE Trybunał był pierwszym organem wspólnym dla trzech Wspólnot. Zakres jego kompetencji został więc uregulowany w trzech głównych traktatach: art. 164-188 Traktatu Rzymskiego o WE, art. 31-34 Traktatu Paryskiego o EWWiS oraz art. 136-160 Traktatu o EURATOM-ie. Sprawy proceduralne oraz organizację reguluje statut ustanowiony przez państwa członkowskie. Zakres kompetencji ETS jest jakościowo i ilościowo różny od podobnych mu organów w państwach narodowych. Wśród jego funkcji należy wymienić:
Orzekanie o zgodności aktów prawnych wydawanych przez organy WE z traktatami ustanawiającymi te wspólnoty (dotyczy tylko aktów prawnie wiążących, takich jak: rozporządzenia, dyrektywy, decyzje - nie zaś zaleceń czy opinii, art. 173 Traktatu Rzymskiego o WE) zarówno w przypadku przekroczenia kompetencji jak i zaniechania;
Podejmowanie decyzji na wniosek Komisji wobec państw członkowskich, które nie wypełniają zobowiązań traktatowych;
Funkcję organu doradczego na wniosek Rady Unii, Komisji lub państwa członkowskiego w zakresie zgodności z traktatami umowy międzynarodowej, która ma zostać zawarta. Opinia ETS nie ma charakteru wiążącego, jednak podpisanie umowy negatywnie zopiniowanej wymaga podjęcia specjalnej procedury określonej art. N Traktatu o Unii Europejskiej;
Na mocy art. 179 Traktatu Rzymskiego ETS rozstrzyganie sporów pomiędzy Wspólnotami a ich funkcjonariuszami. Ponadto udziela ochrony osobom prywatnym (fizycznym i prawnym) przed nieuprawnionym działaniom Wspólnot. Rozstrzyga również spory o naprawienie szkód spowodowanych działalnością funkcjonariuszy Wspólnot w czasie wykonywania obowiązków służbowych;
Pełnienie funkcji sądu apelacyjnego od orzeczeń Sądu Pierwszej Instancji.
Sąd Pierwszej Instancji
Szeroki zakres kompetencji Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości określają jego istotną pozycję w systemie organów wspólnotowych. Z drugiej strony, wielość spraw rozpatrywanych przez ETS oraz długi w związku z tym czas oczekiwania na rozstrzygnięcia wymusiło utworzenie kolejnej instytucji sądowniczej - Sądu Pierwszej Instancji.
Zasady działania
Możliwość powstania Sądu zostałazasygnalizowana w Jednolitym Akcie Europejskim podpisanym 17 lutego 1986 r., decyzję tę oddano w gestię Rady. Stosowna uchwała została podjęta 24 października 1988 r., co umożliwiło rozpoczęcie działalności Sądu 1 listopada 1989 r. Podstawę prawną działania Sądu stanowią: art. 11 Jednolitego Aktu Europejskiego wprowadzający art. 168a do Traktatu Rzymskiego, art. 140a Traktatu o EURATOM-ie i art. 32d Traktatu o EWWiS. W skład Sądu wchodzi 15 sędziów, mianowanych przez Radę Unii w oparciu o decyzję rządów państw członkowskich.
Kadencja wynosi 6 lat, istnieje możliwość reelekcji. Wymagania stawiane kandydatom na sędziów są analogiczne z tymi obowiązującymi dla ETS-u. Sąd Pierwsze Instancji orzeka w następujących sprawach:
Spory pomiędzy Wspólnotami a ich funkcjonariuszami;
Spory pomiędzy osobami prawnymi i fizycznymi a organami Wspólnot w zakresie stosowania prawa o konkurencji i antydumpingu;
Spory o odszkodowanie z tytułu odpowiedzialności deliktowej wyrządzone osobom fizycznym i prawnym w wyniku działalności organów WE i ich funkcjonariuszy;
Spory wniesione przeciwko Komisji przez przedsiębiorstwa na podstawie Traktatu o EWWiS (art. 50 i 57-66) dotyczące stosowania ograniczeń ilościowych na produkcję węgla i stali oraz kontrolę cen.
Procedura postępowania przed Sądem Pierwszej Instancji jest identyczna z tą obowiązującą dla ETS. Ponadto ETS stanowi instancję apelacyjną dla Sądu i ma moc uchylania jego orzeczeń. Obsługę administracyjną stanowią służby odpowiednie dla ETS, siedzibą jest Luksemburg. Podstawową różnicą dzielącą obydwa sądy jest zakres spraw podlegający ich orzecznictwu oraz nadrzędny charakter Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Polska - po wejściu do UE - będzie miała prawo posiadania 1 sędziego w ETS i 1 sędziego w Sądzie Pierwszej Instancji.
Komitet Ekonomiczno-Społeczny
Komitet Ekonomiczno-Społeczny powstał w wyniku podpisania Traktatu Rzymskiego dn. 25 marca 1957 r. Zapisy o jego działalności znajdują się również w Traktacie o EUROATOM-ie.
Zasady działania
Komitet składa się z 222 członków, pochodzących ze wszystkich państw piętnastki. Zasiadają w nim przedstawiciele różnych grup gospodarczych i społecznych (m.in. rolnicy, pracownicy komunikacji i transportu, producenci, kupcy, robotnicy, rzemieślnicy, przedstawiciele wolnych zwodów i organizacji społecznych). Najliczniej reprezentowane są w Komitecie kraje największe: Włosi, Niemcy, Brytyjczycy i Francuzi mają 24 przedstawicieli, Hiszpanie - 23; Austriacy, Belgowie, Grecy, Holendrzy, Portugalczycy i Szwedzi delegują do prac w Komitecie po 12 doradców; Duńczycy, Finowie i Irlandczycy - po 9; Luksemburczycy - 6. Członków KES powołuje Rada Unii Europejskiej. Kadencja trwa 4 lata, ale można ubiegać się o reelekcję. Komitet zbiera się dziesięć razy do roku. Jego członkowie są niezawiśli, nie obowiązują ich instrukcje narodowe. Po wstąpieniu do Unii Europejskiej Polska będzie miała 21 przedstawicieli w KES.
Zadania
Komitet Ekonomiczno-Społeczny to organ doradczo-konsultacyjny. Na jego forum przedstawiciele różnych środowisk mają możliwość wyrażenia swoich opinii na temat projektów legislacyjnych Unii Europejskiej. Komitet pełni funkcję organu doradczego Rady Unii Europejskiej i Komisji Europejskiej. W niektórych przypadkach (np. osiedlania się, ochrony zdrowia i ochrony konsumentów) organy te są zobligowane zasięgnąć opinii KES-u.
Komitet Regionów
Komitet Regionów powstał na mocy Traktatu o Wspólnocie Europejskiej, który wszedł w życie 1 listopada 1993 r.
Zasady działania
W skład Komitetu wchodzi 222 członków, reprezentujących regionalne i lokalne organizacje samorządowe ze wszystkich krajów piętnastki. Podział miejsc w Komitecie uwzględnia wielkość państw członkowskich. Po 24 przedstawicieli mają więc Francja, Niemcy, Wielka Brytania i Włochy; 21 - Hiszpania; po 12 - Austria, Belgia, Grecja, Holandia, Portugalia i Szwecja. Duńczycy, Finowie i Irlandczycy mają po 9 członków, a Luksemburczycy - 6. Ich kadencja trwa 4 lata. Komitet Regionalny dysponuje niezależną administracją, której podstawą jest Prezydium. Składa się ono z przewodniczącego, pierwszego wiceprzewodniczącego i 15 wiceprzewodniczących - po jednym z każdego kraju członkowskiego.
Zadania
Komitet wydaje opinie w kwestiach polityki regionalnej i rozwoju regionalnego. Jest ciałem doradczym Rady Unii Europejskiej, Komisji Europejskiej, a także - na mocy Traktatu Amsterdamskiego - Parlamentu Europejskiego.
Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju
Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju jest odpowiednikiem Europejskiego Banku Inwestycyjnego dla Europy Środkowej i Wschodniej. Powstał w 1989 r. Polskę reprezentuje w nim były premier Jan Krzysztof Bielecki.
Zadania
Do zadań Banku należy finansowe wspieranie transformacji ekonomicznej w krajach postkomunistycznych. Kapitał założycielski wynosi 10 mln ECU. Połowa z tego to udziały państw członkowskich.
Europejski Bank Inwestycyjny
Europejski Bank Inwestycyjny powstał na mocy Traktatów Rzymskich w 1958 r.
Zasady działania
Główne organy Banku to: Rada Gubernatorów, w której zasiadają ministrowie finansów wszystkich państw członkowskich UE, Rada Administracyjna, Rada Dyrektorów oraz Komisja Obrachunkowa.
Zadania
Bank wspiera wspólnotową politykę zrównoważonego rozwoju. Jego celem jest współfinansowanie projektów, które dążą do rozwoju regionów gospodarczo opóźnionych, poprawy infrastruktury transportowej i telekomunikacyjnej, ochrony środowiska, zmniejszenia zużycia energii czy rozwoju małej i średniej przedsiębiorczości. Kredyty w Banku mogą zaciągać przedsiębiorstwa państwowe i prywatne. Największymi beneficjentami są dotychczas Portugalczycy, Hiszpanie i Niemcy. EBI udziela pomocy finansowej także krajom basenu Morza Śródziemnego oraz 70 krajom Afryki, Karaibów i Pacyfiku oraz Azji Środkowej i Wschodniej, objętym programami PHARE i TACIS. Bank udzielił już pożyczek na sumę przekraczającą 200 mld dolarów.
Europejski Bank Centralny
Europejski Bank Centralny zainicjował swą działalności we Frankfurcie nad Menem 1 czerwca 1998 r.
Zasady działania
Wraz z narodowymi bankami centralnymi krajów strefy euro (kraje UE za wyjątkiem Wielkiej Brytanii, Szwecji i Danii) Europejski Bank Centralny tworzy Europejski System Banków Centralnych (ESBC). Najważniejszym organem decyzyjnym jest tu Rada Europejskiego Banku Centralnego, składająca się z prezesa, wiceprezesa, czterech członków zarządu i dwunastu prezesów banków narodowych. Kadencja prezesa EBC trwa osiem lat, prezesów banków narodowych - pięć. Obecnie prezesem EBC jest były minister finansów i były dyrektor Banku Centralnego Holandii Wim Duisenberg.
Zadania
Europejski Bank Centralny zarządza rezerwami walutowymi dwunastu państw "eurolandu", ustala poziom stóp procentowych w tych krajach, przeprowadza operacje dewizowe i dba o sprawne działanie systemów płatniczych. Decyduje również o emisji waluty euro.
Traktaty akcesyjne
Traktat akcesyjny dla 10 nowych państw członkowskich UE, podpisany 16 kwietnia 2003 roku w Atenach - jest najbardziej skomplikowana umową międzynarodową w historii. Dokument obejmuje bowiem bardzo dużo sfer życia, zapisany w 22 językach, a podpisany jest przez przedstawicieli aż 25 państw-stron.Ze strony polskiej traktat podpisali: premier Leszek Miller, minister spraw zagranicznych Włodzimierz Cimoszewicz oraz - nieco później - minister ds. europejskich Danuta Hübner.
Z czego składa się traktat?
Traktat składa się z kilku części, bo zawiera właściwy Traktat Akcesyjny, Akt Akcesyjny oraz protokoły i załączniki. Elementy te mają moc prawnie wiążącą i stanowią część aktu akcesyjnego. Ponadto dołączone są do niego deklaracje. Załącznikiem może być np. lista leków lub zakładów mleczarskich objętych okresem przejściowym, a dotyczą one poszczególnych postanowień dotyczących okresów przejściowych. Natomiast deklaracje do tzw. Aktu Końcowego Konferencji Akcesyjnej są jednostronnymi deklaracjami, które stanowią część Aktu Akcesyjnego, ale służą jedynie interpretacji traktatu i nie mają mocy prawnej. Właściwy Traktat Akcesyjny jest wspólny dla wszystkich 10 państw przystępujących do UE w 2004 roku, w pozostałych dokumentach traktatu są części wspólne i części dotyczące wyłącznie poszczególnych państw, natomiast deklaracje odnoszą się tylko do konkretnych państw. Przepisy dotyczące Polski mają zajmować największą część traktatu. Na razie nie wiadomo jaką będzie miała objętość, ale jeden tylko - co prawda najdłuższy - załącznik zawierający listę leków, zajmuje kilkaset stron. Cały traktat szacuje się na około 5 tys. stron, jednak do zakończenia prac redakcyjnych - nic nie wiadomo na pewno.
Traktat właściwy ma tylko trzy artykuły:
pierwszy o tym, że 10 państw przystępuje do UE
drugi o językach traktatu
trzeci o wejściu traktatu w życie.
Jednocześnie jest odwołanie to Aktu Akcesyjnego, w którym zawarte są szczegóły. Te trzy artykuły zajmują jedynie trzy strony, jednak cały tekst zajmuje stron 12, ponieważ są tam też elementy, które zwykle występują w umowach międzynarodowych, takie jak np. lista państw przystępujących do Unii, czy lista pełnomocników. Zasadniczym załącznikiem Traktatu jest Akt Akcesyjny o warunkach przystąpienia do UE, w którym zawarte są wszystkie wynegocjowane okresy przejściowe i dostosowania techniczne, czyli zmiany w ustawodawstwie wspólnotowym wynikające z rozszerzenia. Przykładem takich zmian technicznych są np. unijne grupy robocze, których skład z obecnych 15 członków, skład musi być rzszerzony do 25, czy nalepki na sprzęcie gospodarstwa domowego informujące o zużyciu prądu, które będą musiały być napisane również w językach nowych państw członkowskich. Większość rozwiązań technicznych jest takich samych dla wszystkich 10 krajów. Akt Akcesyjny z kolei dzieli się na część wspólną dla wszystkich nowych państw i część odnoszącą się tylko do niektórych. W części dotyczącej wynegocjowanych warunków członkostwa jest podobnie: są tam zapisy o rozwiązaniach przejściowych dotyczących wszystkich członków i te, które dotyczą poszczególnych państw. W tej ostatniej części widoczny będzie indywidualny uzysk negocjacyjny każdego z kandydatów.
Wcześniejsze traktaty
Wszystkie dotychczasowe traktaty akcesyjne są stanowią odmiany Traktu Rzymskiego, na podstawie którego została utworzona Europejska Wspólnota Gospodarcza. Ten pierwszy, unijny dokument podpisali przywódcy sześciu państw (Niemiec, Francji, Włoch, Belgii, Holandii i Luksemburga) 25 marca 1957 roku na rzymskim Kapitolu.
Kolejny: Jednolity Akt Europejski, podpisano w 1986 roku, a siedem lat później na jego podstawie powstał Jednolity Rynek. W 1992 roku podpisany został Traktat z Maastricht, dzięki któremu EWG przekształcono w Unię Europejską i powstała wspólna waluta - euro.
Następny - Traktat Amsterdamski - podpisano w 1997 roku, na jego podstawie prawo europejskie objęło obszar "bezpieczeństwo i wymiar sprawiedliwości", co pozwoliło znieść kontrolę na wewnętrznych granicach Wspólnoty.
Ostatni - Traktat Nicejski z 2001 roku, pozwolił na zmiany w instytucjach europejskich przygotowujące UE do kolejnego rozszerzenia, tym razem o 10 nowych członków. Część europejskiego prawa stanowią także traktaty o przystąpieniu do Unii kolejnych państw: z 1973 roku rozszerzenie o Wielką Brytanię, Irlandię i Danię, w 1981 roku o Grecję, w 1986 roku o Hiszpanię i Portugalię oraz w 1995 roku o Szwecję, Finlandię i Austrię.
Harmonogram prac nad traktatem
Przekazanie uwag państw przystępujących do Unii Europejskiej dotyczących korekt technicznych, opuszczeń i uwag o charakterze prawno-językowym - 13 lutego;
przyjęcie przez Komisje Spraw Zagranicznych PE - 18 lutego; oficjalne przekazanie Parlamentowi Europejskiemu - 20 lutego;
finalne prace prawników lingwistów - w marcu;
dyskusja w Komisji Spraw Zagranicznych PE z udziałem Guentera Verheugena - 18-19 marca; wydanie opinii przez Parlament Europejski - 9 kwietnia;
decyzja Rady UE o akceptacji wniosków akcesyjnych - 14 kwietnia;
podpisanie Traktatu Akcesyjnego - 16 kwietnia 2003 r.
Po stronie polskiej zgodę na podpisanie Traktatu akcesyjnego wyraża, w drodze uchwały, Rada Ministrów. Podpisanie Traktatu po stronie polskiej musi być poprzedzone następującymi działaniami wynikającymi z ustawy o umowach międzynarodowych: opracowanie tekstu uzasadnienia projektu Traktatu - do końca lutego; uzgodnienia międzyresortowe projektu Traktatu - 3-17 marca; przekazanie Sekretarzowi Rady Ministrów wniosku o udzielenie przez Radę Ministrów zgody na podpisanie Traktatu - 24 marca; uchwała Rady Ministrów udzielająca zgody na podpisanie Traktatu 8 kwietnia; podpisanie Traktatu 16 kwietnia br.
Dwanaście złotych gwiazd ułożonych koliście na lazurowym tle.